Jaki obiektyw wybrać?

Kupując aparat fotograficzny, dużą wagę przywiązujemy do takich parametrów jak: rozdzielczość matrycy czy pojemność karty, lecz tak naprawdę zapominamy o jednym z najważniejszych elementów, a mianowicie o obiektywie. W przypadku lustrzanek mamy możliwość jego wymiany. Natomiast w kompaktach jest on zamontowany na stałe. Jednak zarówno w lustrzankach, jak i kompaktach należy szczególną uwagę skupić na jego parametrach, gdyż układ optyczny ma bardzo duże znaczenie dla jakości wykonywanych zdjęć!

Podział

Podział ze względu na typ ogniskowania

Najpopularniejszy podział obiektywów, to podział na: stałoogniskowe oraz na zmiennoogniskowe

Stała ogniskowa

Obiektywy ze stałą ogniskową, posiadają ustaloną w procesie produkcyjnym długość ogniskowej, co pozbawia nas możliwości jej zmiany. Co z tego wynika? Długość ogniskowej wpływa na kąt widzenia. Skoro ogniskowa jest z góry ustalona i nie możemy jej zmienić, to nie mamy również możliwości zmiany kąta widzenia, co jest widoczne jako oddalanie oraz przybliżanie obrazu. Można również powiedzieć, że stała ogniskowa determinuje brak zoomu optycznego.

Najczęściej spotykane układy optyczne tego typu, posiadają ogniskową o długości 50 mm. Jest to tzw. obiektyw standardowy dla aparatu małoobrazkowego (film 35 mm).

Obiektywy stałoogniskowe - zdjęcie poglądowe na układ

Obiektyw stałoogniskowy dla lustrzanki

Źródło: Wikipedia / autor: Wuhazet - Henryk Żychowski / licencja: GFDL

Zalety

Wydawać by się mogło, że skoro w tym układzie optycznym brak zoomu (nie ma możliwości zmiany ogniskowej), to jest on na przegranej pozycji, jeżeli odniesiemy go do układów ze zmienną ogniskową. Nic bardziej mylnego. Układy optyczne tego typu charakteryzują się mniejszymi wadami optycznymi, większą jasnością oraz rozdzielczością, niż zmiennoogniskowe.

Układy ze stałą ogniskową, zwykle wykorzystywane są przez profesjonalnych fotografów wszędzie tam, gdzie na pierwszym miejscu stoi jakość, a nie mobilność, np. do wykonywania portretów.

Wady

Układ stałoogniskowy posiada również pewne wady. Bardzo kłopotliwe jest korzystanie z niego w plenerze, właśnie ze względu na brak możliwości zmiany ogniskowej (nie ma możliwości przybliżenia widzianego obrazu). Można oczywiści dopasowywać, w zależności od potrzeb, obiektywy o różnych ogniskowych (jeżeli posiadamy ich kilka), lecz wymaga to czasu.

Zmienna ogniskowa

W tym przypadku, mamy możliwość regulacji ogniskowej w pewnym zakresie, ustalonym przez producenta, np. od 35 mm do 135 mm. Długość ogniskowej wpływa na kąt widzenia. Manipulując ogniskową, mamy więc możliwość zmiany kąta widzenia, co z kolei daje wrażenie oddalania obrazu, lub jego przybliżania. Można powiedzieć, że im długość ogniskowej jest mniejsza (w przypadku matrycy o jednakowych rozmiarach), tym kąt widzenia jest większy, a tym samym obraz jest oddalony. Analogicznie, dłuższa ogniskowa, to mniejszy kąt widzenia, a tym samym obraz jest przybliżony.

Obiektyw zmiennoogniskowy - zdjęcie poglądowe

Obiektyw zmiennoogniskowy dla lustrzanki

Źródło: Wikipedia / autor: André Karwath aka Aka / licencja: Creative Commons Uznanie autorstwa 2.5

Zalety

Obiektywy zmiennoogniskowe posiadają właściwie jedną zaletę, ale jakże istotną. Jest nią właśnie zmienna ogniskowa. Tylko jedna zaleta, a daje nam tak duże możliwości. Dzięki temu, że mamy możliwość płynnej zmiany długości ogniskowej, możemy w bardzo szybki sposób zawężać kąt widzenia ( przybliżać obraz), lub poszerzać kąt widzenia ( oddalać obraz). Daje nam to ogromne możliwości, zwłaszcza w plenerze.

Wady

Układ optyczny ze zmienną ogniskową posiada również pewne wady. Aby umożliwić zmianę długości ogniskowej, przy zachowanie maksymalnie dobrej ostrości, wymagane jest zastosowanie dodatkowych rozwiązań, przede wszystkim chodzi tutaj o dodatkowe soczewki, które obniżają jakość wykonywanych zdjęć. Po pierwsze, spada zdolność rozdzielcza układu. Ponadto długie ogniskowe, to zawężony kąt widzenia oraz mniejsza jasność.

Podział ze względu na długość ogniskowej

Standardowe

Charakterystyczne dla tych układów jest to, że uzyskują praktycznie taką samą perspektywę, jaką widzimy gołym okiem - bez zbliżenia ani oddalenia. Taka perspektywa może zostać uzyskana dzięki dostosowaniu długości ogniskowej, do wielkości elementu światłoczułego, np. matrycy.

Dla filmu małoobrazkowego ( format 35 mm), ogniskowa wynosi 55 mm. Jak już wspomniałem, wraz ze zwiększaniem rozmiarów elementu światłoczułego, ogniskowa będzie coraz dłuższa. Jeżeli natomiast będziemy zmniejszać rozmiar elementu światłoczułego, to ogniskowa będzie musiała przyjmować coraz to mniejsze wartości. Oczywiście dotyczy to sytuacji, gdy chcemy zachować taką perspektywę, jaką widzi nasze oko. Zestawienie długości ogniskowych z wielkościami elementów światłoczułych dla obiektywów standardowych, przedstawiono w tabeli poniżej.

Format filmuPrzekątna klatki [mm]Standardowa ogniskowa [mm]
4" x 5" 163 150
6 × 9 99 105
6 × 7 88 90
6 × 6 79 80
35 mm 43 50

Wąskokątne (długoogniskowe)

W układach optycznych tego typu, ogniskowa jest zdecydowanie dłuższa, niż przekątna elementu światłoczuły, np. matryca. Taka dysproporcja pomiędzy ogniskową, a elementem światłoczułym sprawia, że zdecydowanie zawężony jest kąt widzenia (w praktyce dużo większy niż dla ludzkiego oka). Przyjmuje się, że kąt widzenia dla tego typu obiektywów, wynosi poniżej 35°.

Szerokokątne

Posiadają długość ogniskowej, która jest dużo mniejsza, niż przekątna elementu światłoczułego. Pozwala to uzyskać bardzo szerokie kąty widzenia. Przyjmuje się, że do obiektywów szerokokątnych zalicza się te, w których kąt widzenia jest większy niż 64° (ludzkie oko 46°).

Takie układy optyczne pozwalają uzyskać bardzo duże kąty widzenia, dlatego też wykorzystywane są, gdy chcemy sfotografować jakiś duży obiekt z małej odległości.

Podział ze względu na zastosowanie

Obiektywy portretowe

Należą do obiektywów wąskokątnych. W układach tych, ogniskowa jest tylko trochę dłuższa, niż przekątna elementu światłoczułego. Taki układ przybliża, jednak w niewielkim stopniu.

Teleobiektywy

To trochę specyficzna konstrukcja. Jej cechą charakterystyczną jest to, że posiadają ogniskową trochę większą niż długość obudowy. Zapewniają kąt widzenia od 45° do 1°. Tak małe kąty widzenia dają możliwość uzyskania bardzo dużych zbliżeń. Jednak ich wadą jest waga oraz duże rozmiary (niektóre teleobiektywy posiadają ogniskowe o długości nawet 500 mm!).

Przedstawiono tutaj teleobiektyw  500 mm

Teleobiektyw 500 mm

Źródło: Wikipedia / autor: Jastrow / licencja: Creative Commons Uznanie autorstwa 2.5

Rybie oko (Fisheye)

Zapewnia bardzo duże kąty widzenia od 180° do 220°. Jednak ich wadą są duże dystorsje (obiekty, w zależności od odległości od osi optycznej, powiększane są w różnym stopniu).

Zdjęcie wykonane przy wykorzystaniu obiektywu typu rybie oko

Widok z wykorzystaniem obiektywu "rybie oko"

Źródło: Wikipedia / autor: Cezary Piwowarski / licencja: GFDL

Obiektywy makro

Dzięki ich wykorzystaniu, możemy wykonywać fotografie obiektów z bardzo małej odległości, i co istotne, wykonane zdjęcia praktycznie pozbawione są zniekształceń. Najczęściej spotykana długość ogniskowej, to od 50 mm do 200 mm. W przypadku dużych ogniskowych, zdjęcia wykonywanych obiektów są przybliżone (nawet do 5 razy). Obiektywy makro posiadają jednak pewną istotną dla wielu wadę. Mianowicie są drogie, a co gorsza ich zastosowanie jest ograniczone w zasadzie tylko do robienia zdjęć obiektom z małej odległości.

Zdjęcie zostało wykonane przy wykorzystaniu układu optycznego z makro

Zdjęcie wykonane obiektywem typu "makro"

Źródło: Wikipedia / autor: Daniel Schwen / licencja: reative Commons Uznanie autorstwa 2.5

Ogniskowa w fotografii

W przypadku układu optycznego z jedną soczewką, zrozumieć czym jest ogniskowa nie jest trudno. Jest to po prostu miejsce, w którym promienie po przejściu przez soczewkę skupiają się w tym samym miejscu.

Sytuacja trochę się komplikuje, gdy bierzemy pod uwagę obiektywy aparatów, gdyż nie mamy tutaj do czynienia z jedną soczewką, a z układem kilku soczewek, a dodatkowo niektóre z nich są ruchome względem elementu światłoczułego (układy optyczne ze zmienną ogniskową). Jednak nie chodzi mi tutaj, abyś zrozumiał jaki wpływa mają poszczególne soczewki takiego układu optycznego na ogniskową, ale o to, abyś zrozumiał jakie znaczenia ma ogniskowa dla wykonywanych zdjęć. Otóż ogniskowa decyduje o kącie widzenia. Im dłuższa ogniskowa, tym bardziej zawężony jest kąt widzenia, a tym samym obraz wydaje się być przybliżony. Odwrotnie w przypadku mniejszych ogniskowych, które dają większy kąt widzenia, a tym samym powodują wrażenie oddalenia obrazu.

Długość ogniskowej, a element światłoczuły

Może ten nagłówek nie jest tak do końca związany z obiektywami, ale warto się z nim również zapoznać.

Na kąt widzenia nie wpływa tylko ogniskowa, ale również wielkość elementu światłoczułego (matryca, lub klatka filmowa). W przeszłości, gdy korzystaliśmy tylko z aparatów analogowych, przekątna klatki filmowej była stała i dla filmu małoobrazkowego (format 35 mm) wynosiła około 43 mm. Zwykle wtedy pomijano wielkość elementu światłoczułego w przypadku rozważań na temat kąta widzenia, właśnie ze względu na jednakowy wymiar klatki filmowej.

Wraz z pojawieniem się aparatów cyfrowych zaczęło się małe zamieszanie, gdyż producenci poszczególnych urządzeń zaczęli wytwarzać matryce o różnych wielkościach. Spowodowało to, że dwa obiektywy o tych samym parametrach osiągają inny kąt widzenia , w sytuacji gdy zamontujemy je w aparatach, które posiadają różne przekątne matryc. Generalna zasada jest taka, że im matryca jest mniejsza, tym kąt widzenia jest mniejszy, a tym samym obraz wydaje się być przybliżony. Z kolei większe matryce dają większy kąt wiedzenia, co daje wrażenie przybliżania obrazu.

Zdjęcie porównuje różne wielkości klatek oraz podaje ich przekątne

Różne wielkości matryc w aparatach cyfrowych

Źródło: Wikipedia / autor: Jbilski, Krzysztof Zajączkowski / licencja: reative Commons Uznanie autorstwa 3.0

Ekwiwalent ogniskowej (crop)

Jak w takim razie porównać kąty widzenia obrazu, w aparatach z różnymi matrycami? Należy skorzystać z tak zwanego ekwiwalentu ogniskowej (crop). Chodzi tutaj o to, aby sprawdzić długość ogniskowej dla formatu 35 mm. Innymi słowy należy obliczyć, jak długą ogniskową musiałby dysponować obiektyw z elementem światłoczułym formatu 35 mm (przekątna 43 mm), aby uzyskać ten sam kąt widzenia co nasz aparat.

Tak zwany crop możemy obliczyć sami, jednak musimy znać przekątną elementu światłoczułego. Załóżmy, że posiadamy aparat z obiektywem o ogniskowej F = 8,0 mm oraz matrycą 1/2.7", która posiada przekątną wynoszącą 6,59 mm. Pierwszą rzeczą jaką zrobimy, powinno być policzenie, ile razy klatka filmu małoobrazkowego (43 mm), jest większa od matrycy w naszym aparacie. Liczymy to w ten sposób: 43 / 6,59 = 6,53 razy . Teraz mnożymy ten wynik przez długość ogniskowej w naszym aparacie, czyli 6,59 x 8,0 = 52,24. Wynika z tego, że dla formatu 35 mm (film małoobrazkowy), ogniskowa powinna wynosić 52,24 mm, aby uzyskać ten sam kąt widzenia, co w naszym aparacie z ogniskową 8,0 oraz matrycą 1/2.7".

Zwykle jednak nie musimy tego liczyć sami, gdyż przeliczniki dla konkretnych matryc są dostępne w specjalnych tablicach ( znajdziesz na stronie o aparatach). Ponadto producenci często w opisie dotyczącym danego produktu, podają poza ogniskową rzeczywistą, również tzw. crop . Dzięki temu w bardzo łatwy sposób możemy porównać kąty widzenia w aparatach o różnych matrycach, porównując nie ich rzeczywiste ogniskowe, a ich ekwiwalenty ogniskowych.

Jasność

Parametr bardzo istotny, a często pomijany. Informuje on nas o tym, jak dużo światła jest w stanie przepuścić obiektyw do wnętrza aparatu. Zwykle podawany jest w formacie: f/x. Na jasność wpływają:

  • Długość ogniskowej
  • Przesłona (to w jakim stopniu jest otwarta)

W przybliżeniu możemy łatwo obliczyć jasność danego obiektywu. Wystarczy, że podzielimy ogniskową przez średnicę przesłony, czyli F / D, gdzie F - ogniskowa [mm], D - średnica przesłony [mm]. Im wartość ta będzie mniejsza, tym obiektyw dysponuje większą jasnością. Ze wzoru więc widać, że wraz ze wzrostem długości ogniskowej jasność będzie malała. Z kolei im przesłona będzie bardziej otwarta, tym jasność będzie większa.

Warto również wiedzieć, jak dzielimy jasność poszczególnych obiektywów, aby mieć jakieś odniesieni.

  • około f/2.0 - bardzo jasne
  • około f/3.5 - średnio jasne

Zwykle za dużą jasnością podąża również cena. Jednak komfort pracy jest większy. Duża jasność pozwala na stosowanie krótszych czasów naświetlania.

Wady

Ważne, aby przed zakupem zdawać sobie również sprawę z wad jakie posiadają obiektywy.

Refleksy

Spotykane zwykle, gdy fotografujemy "pod światło". Aby skorygować tę wadę, należy wyposażyć się w obiektyw ze specjalną powłoką antyrefleksyjną.

Winietowanie

Spotykany w sytuacji, gdy brzegi kadru nie są wystarczająco oświetlone. Objawia się zaciemnieniem brzegów zdjęcia. Za zjawisko to odpowiadają przede wszystkim: całkowicie otwarta przesłona, lampa błyskowa ze złym kątem padania, który jest zbyt wąski, lub słaba jakość optyki.

Efekt winietowania na fotografii

Efekt winietowania

Dystorsja

Dystorsja objawia się tym, że obraz jest powiększany w różnym stopniu, w zależności od odległości od optycznej. W obiektywach szerokokątnych tzw. dystorsje beczkową.

Aberracja chromatyczna

Przejawia się w postaci kolorowych obwódek dookoła obiektów. Zwykle widoczna w przypadku fotografowania obrazu o dużym kontraście. Spowodowane jest różnym załamaniem fal elektromagnetycznych o różnej częstotliwości (tutaj różny kolor).

Dodatkowe wyposażenie

Filtry

Występują w postaci nasadek na obiektywy. Wyróżniamy następujące filtry:

  • Polaryzacyjny (pochłania światło o wybranym kierunku polaryzacji)
  • Efektowe
  • Połówkowe
  • Neutralne (filtr przyciemnia)
  • Barwne do fotografii barwnej
  • Barwne do fotografii czarno-białej (umożliwiają zwiększenie kontrastu, np. filtr czerwony daje możliwość zwiększenia kontrastu zachmurzenia)
  • UV (pożyteczny zwłaszcza w przypadku fotografowania na dużej wysokości - powyżej 1500 m n.p.m.. Chronią materiał światłoczuły przed promieniowaniem ultrafioletowym)
  • IR (umożliwiają fotografowanie w podczerwieni)
  • Skylight (bardzo dobrze sprawdzają się w zacienionym miejscu, przy bezchmurnym niebie)
Porównanie zdjęć z gdzie wykorzystano obiektywy z polyrazacją oraz bez

Po prawej stronie zdjęcie z filtrem polaryzacyjnym; po lewej bez polaryzacji

Źródło: Wikipedia / autor: PiccoloNamek / licencja: GFDL 1.2

Kupując dodatkowe filtry, należy zwrócić uwagę przede wszystkim na ich średnice, gdyż różne typu obiektywów, wymagają filtrów o różnej średnicy.

Mieszek oraz pierścienie pośrednie

Dają możliwość zwiększenia odległości obiektywu od elementu światłoczułego, przez co minimalna odległość fotografowania się zmniejsza, co z kolei powoduje zwiększenie skali odwzorowania. Wykorzystywane są w fotografii makro.

Osłony przeciwsłoneczne

Umożliwiają osłonięcie obiektywu przed niepożądanym silnym źródłem światła.

Najlepsze opinie ↑

0[0]
#Dominik 5 lat temu
Pierwsze zdanie tematu "Ogniskowa w fotografii" jest definicją ogniska a nie ogniskowej. Wiem - Panie Krystianie - że Pan wie, tak się tylko "wymskło" :-x. A teraz autentyczne pytanie przed trochę drogim zakupem. Dlaczego obiektywy makro nadają się tylko do zdjęć makro, nie ostrzą na ∞, nie można "wyłączyć" funkcji makro?
Jeśli np. do aparatu APS-C dopnę obiektyw 100 lub 135 makro, to zdjęcia odległych przedmiotów będą nieostre?
Odpowiedz
+2[2]
#Krystian Wójcik 5 lat temu
Oczywiście, że obiektywy makro nie muszą służyć tylko i wyłącznie do wykonywania zdjęć z bardzo bliskiej odległości. Można nimi robić także portrety, bądź zdjęcia krajobrazu. Jednak najlepiej sprawdzą się one właśnie przy wykonywaniu zdjęć przy niewielkiej odległości od od fotografowanego obiektu. Wynika to z tego, że obiektywy makro projektuje się w taki sposób, aby uzyskać bardzo dużą ostrość przy minimalnej odległości ostrzenia oraz, aby możliwe były jak najdokładniejsz e odwzorowanie geometrii, z czym nie poradziłby sobie zwykły obiektyw. Jednak jak już napisałem – obiektyw makro może mieć także inne zastosowania i na pierwszy rzut oka trudno będzie wykazać jakieś niedociągnięcia.

Proszę jeszcze zerknąć na "nietypowe" zdjęcia wykonane obiektywem typu makro:
- Canon 5D + Sigma 150 / 2.8 macro @ f 11, 1/320, ISO 400 Link
- Canon 5D + Sigma 150 / 2.8 macro @ f / 5.6, 1/125, ISO 800 link
- Canon 5D + Sigma 150mm / 2.8 Macro @ f / 2.8, 1/200, ISO 800 Link
- Canon 5D + Sigma 150 / 2.8 macro @ f / 2.8, 1/2000, ISO 100 link
- Canon 5D + Sigma 70 / 2.8 macro @ f/2.8, 1/8000, ISO 100 link
Odpowiedz
+1[1]
#Sebastian Le... 5 lat temu
Niestety, ale bardzo często parametry obiektywów są pomijane, oczywiście w kontekście zakupu aparatu. Oczywiście doświadczony fotograf doskonale zdaje sobie z tego sprawę, jednak ktoś, kto dopiero zaczyna swoją przygodę może sobie pomyśleć, zresztą ja kiedyś również byłem podobnego zdania, że najważniejsze jest body, a resztę oprzyrządowania kupi się za tyle pieniędzy ile zostanie. Jak to się najczęściej kończy? Dużym rozczarowaniem, bo niby sprzęt dobry, a zdjęcia wychodzą jakieś takie niezbyt ostre, albo zbyt ciemne. Dlatego jeszcze raz podkreślam - zwracajcie uwagę nie tylko na sam korpus, ale również na to z czym on współpracuje.
Odpowiedz

Dodaj opinię o poradniku


Informujemy, iż wprowadzone przez Ciebie dane osobowe w powyższym formularzu komentarza będą wykorzystywane tylko w celu publikacji Twojej wypowiedzi na niniejszej stronie. Więcej informacji w polityce prywatności.